Doelen

Met het thema Verkeersveiligheid draagt KpBBI in 2025 bij aan:

• Gestructureerde afwegingskaders die zorgen voor duidelijke wegsituaties, zodat de weggebruiker goed weet welke snelheid geldt en welke voorrangsregel van toepassing is.
• Specifieke kaders voor de weginrichting en het juiste gebruik van verkeerstekens, zodat duidelijke wegsituaties voor weggebruikers ontstaan.

Activiteiten

Afwegingskader en inrichtingsaanbevelingen voor GOW60

Na een positief verlopen voortraject is in 2024 gestart met het maken van een richtlijn voor de inrichting van GOW60-wegen. 

In 2025 kwam het afwegingskader voor gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom met een snelheidsregime van 60 km/h (GOW60) beschikbaar. Het afwegingskader is een resultaat van een zorgvuldig doorlopen proces met een werkgroep, waarin niet enkel wegbeheerders maar juist ook allerlei weggebruikers vertegenwoordigd waren. Denk daarbij aan Cumela, ANWB, de Fietsersbond maar ook aan bijvoorbeeld partijen uit de OV-wereld.

Doel van het afwegingskader is om een systematische aanpak te bieden waarmee wegbeheerders goed gefundeerd kunnen afwegen of een bestaande GOW buiten de bebouwde kom in aanmerking kan komen voor een snelheidsverlaging van 80 naar 60 km/h.

Op 4 september 2025 is dit afwegingskader gepubliceerd. Tijdens een webinar op 23 september 2025 hebben we het afwegingskader gepresenteerd en konden deelnemers hun vragen stellen. Met bijna 200 deelnemers aan dit webinar hebben we het afwegingskader breed kunnen introduceren. Op 27 november 2025 hebben we het afwegingskader ook gepresenteerd tijdens de Verkeersexpo in Houten. Parallel aan het publiceren van dit afwegingskader is CROW ook begonnen met het formuleren van voorlopige inrichtingsaanbevelingen. Deze zijn wederom in nauwe samenwerking met een werkgroep met afgevaardigden vanuit de sector tot stand gekomen. De voorlopige inrichtingsaanbevelingen zijn waarschijnlijk tegen het einde van het eerste kwartaal van 2026 beschikbaar. Deze aanbevelingen verwerken we samen met het afwegingskader tot één publicatie rondom de GOW60-thematiek.

Introductie geactualiseerde richtlijnen fietsverkeer

Vakprofessionals binnen beheer en bouw van infrastructuur gebruiken voor het wegontwerp vaak de standaard handboeken om de weginrichting van de infrastructuur te bepalen (zoals het Handboek wegontwerp en de ASVV). De introductie van geactualiseerde richtlijnen voor wegontwerp, voor bijvoorbeeld fietsverkeer, is nodig voor het juiste gebruik van de richtlijnen in de praktijk. Op basis van gebruikservaringen uit de praktijk kunnen we bepalen in hoeverre deze richtlijnen worden opgenomen binnen de herziening van de standaard handboeken voor wegontwerp.

In 2025 introduceerde CROW binnen het vakgebied van beheer en bouw van infrastructuur de geactualiseerde richtlijnen voor fietsverkeer.

Vanuit CROW-Fietsberaad on tour is kennis over fietsveiligheid en fietsbeleid actief verspreid. We trokken het land in om professionals persoonlijk te informeren, nieuwe doelgroepen te bereiken en de betrokkenheid te vergroten. Daarbij sloten we aan bij bestaande overleggen en organiseerden we aanvullende bijeenkomsten. Concreet is vanuit KpBBI ingezet op een analyse van de bereikte wegbeheerders, waarmee we gerichter provincies en gemeenten konden benaderen.

Omdat we een thematisch opgebouwde standaardpresentatie hadden opgesteld, konden we op aanvraag verdieping bieden op de introductie van de verschillende kennisonderdelen.

Bijeenkomsten die plaatsvonden:

• Provincie Groningen: drie bijeenkomsten (twee introducties en één verdiepende sessie over fietsinfrastructuur, fietsoversteken en fietsparkeren).
• Provincie Limburg: presentatie bij het programmateamoverleg van gemeenten in Noord-Limburg.
• Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH): presentatie bij het fietsoverleg van aangesloten gemeenten.

Bijeenkomsten in voorbereiding:

• Provincie Utrecht: netwerkbijeenkomst fiets.
• Provincie Flevoland.

Doelen

Met het thema Renovatie- en vervangingsopgave draagt KpBBI in 2025 bij aan:

• Het versterken van de collectieve samenwerking binnen de R&V-opgave voor civiele kunstwerken, door meer samenhang in de samenwerking en in de activiteiten van de verschillende gremia die zich bezighouden met de R&V-opgave, inclusief de verduurzamingsopgave. 
• Het werken aan de collectieve kennisagenda voor de R&V-opgave voor civiele kunstwerken.
• Het verbeteren van de bundeling en verspreiding van kennis, door eerst inzicht te verkrijgen in de collectieve kennis die bijdraagt aan het efficiënter en effectiever oplossen van de R&V-opgave binnen beheer en bouw van infrastructuur.

Activiteiten

Collectieve kennisagenda renovatie- en vervangingsopgave – civiele kunstwerken

CROW heeft gremia vanuit verschillende vakdisciplines verbonden om de samenwerking en samenhang in de kennisontwikkeling en kennisdeling van de R&V-opgave civiele kunstwerken te verbeteren. Voor dit doel ondernam CROW diverse activiteiten. Dit zijn allemaal ’puzzelstukjes’, die uiteindelijk moeten leiden tot een collectieve kennisagenda. Mede op basis van de actualisatie van de roadmap Transitiepad Kunstwerken, die in 2025 (met medewerking van CROW) plaatsvond, is hier in 2025 op deze manier handen en voeten aan gegeven.

Bruggenfestival – verbindingen leggen
In maart 2025 vond op initiatief en met medewerking van Platform Bruggen (dat door CROW wordt gefaciliteerd) een succesvol BruggenFestival2025 plaats, waarbij zo’n 500 bruggenprofessionals bij elkaar kwamen in de Jaarbeurs in Utrecht.

Infra Lunchlezingen
In samenwerking met onder andere Platform WOW zijn 15 Infra Lunchlezingen en Infra Dialogen gegeven, met gemiddeld meer dan 100 deelnemers per keer. CROW biedt input vanuit de verschillende gremia en legt verbinding met de inhoud door kennisdragers (sprekers) en informatie aan te dragen.

Kennisnetwerken
Onder de vlag van Platform Bruggen heeft het Samenwerkingsplatform Circulaire Viaducten en Bruggen vijf leernetwerkbijeenkomsten en vijf opdrachtgeversoverleggen verzorgd, waarvan drie online en twee fysiek.

De informatie over de kennisnetwerken Platform Voegovergangen en Opleggingen, Platform Binnenstedelijke Kademuren en Platform Bruggen is voor professionals op één plek beschikbaar op de website van CROW onder het kopje: kennisnetwerken.

CROW, Platform Binnenstedelijke kademuren en Platform Bruggen werken nauw samen met de City Deal Tijdloze Grachten, die als hoofddoel heeft: het behoud van historische kademuren en bruggen. Alle drie nemen zij deel aan de stuurgroep van de City Deal Tijdloze Grachten.

Ook wordt nauw samengewerkt met het wetenschappelijk onderzoeksprogramma Urbiquay, waarin CROW participeert in de adviesraad.

Buiten de inzet vanuit KpBBI over deze activiteit:
Ook op regionaal niveau werken verschillende partijen aan betere samenwerking, zoals met initiatieven in Noord-Brabant en Noord-Holland. Samen Slimmer Renoveren en Vervangen (SSRV) is bijvoorbeeld een samenwerkingsprogramma van Noord-Hollandse gemeenten, Rijkswaterstaat, provincie Noord-Holland, ProRail en de Vervoerregio Amsterdam.

Doelen

Met het thema Werk en veiligheid draagt KpBBI in 2025 bij aan: 

• Het  verminderen van de veiligheidsrisico’s voor wegwerkers en verkeersdeelnemers bij bouw- en onderhoudswerkzaamheden op, onder of naast weg- en waterinfrastructuur. 

Activiteiten

Landelijk kader brugbediening (veiligheid beweegbare bruggen en sluizen) 
Werken aan een Landelijk kader brugbediening heeft als doel: 

• uniformeren van de bediening ter bevordering van eenduidigheid en veiligheid;
• kaders geven voor de inrichting van een veilige brugbediening;
• evalueren van de veiligheid van de brugbediening;
• identificeren van maatregelen om de veiligheid te verbeteren.

Het kader is bedoeld voor de beherende organisaties, wegontwerpers, vaarwegontwerpers, ontwerpers van bedieningssystemen, maar ook voor bedrijven die de beweegbare bruggen aanleggen, vernieuwen en onderhouden en de automatisering hiervoor verzorgen. In Nederland bestaan veel variaties in uitgangspunten en inrichting van de brugbediening, wat uniformering niet eenvoudig maakt. Partijen kunnen hun eigen richtlijnen met het landelijk kader vergelijken en waar nodig aanpassen.

In 2024 is het onderdeel ‘brugbedienaar’ afgerond en is de richtlijn geïntroduceerd via een webinar van CROW. In 2025 is het landelijk kader verder aangevuld. De huidige versie van de richtlijn richt zich op de bediening van de objecten. De komende jaren kijken we naar de implementatie en het gebruik van de landelijke richtlijn én naar mogelijke uitbreiding naar de vaarweg- en wegkant bij bedienbare bruggen.
Het eindproduct is in 2026 beschikbaar en introduceren we met een webinar op 17 maart 2026, in samenwerking met onder andere Platform WOW.

Doelen

Met het thema Klimaatneutrale en circulaire infrastructuur draagt KpBBI in 2025 bij aan: 

• Het vormgeven van de collectieve kennisagenda, in samenhang met de transitiepaden van KCI.
• Het ontwikkelen van een generiek instrumentarium om de verduurzaming van de infrastructuur te sturen en te monitoren.
• Het bevorderen van het gebruik van innovaties binnen de gww-sector voor verduurzaming (als onderdeel van de koploper-pelotonaanpak).
• Het actualiseren van het collectieve instrumentarium met richtlijnen voor geometrisch en constructief ontwerp en wegontwerp, ten behoeve van verduurzaming. 

In het KpBBI Jaarprogramma 2025 gaf CROW aan dat zij binnen het thema Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur (KCI) een bijdrage wil leveren aan de uitvoering van de activiteiten van het Transitiepad Duurzame Wegverhardingen. Dat heeft CROW in 2025 gedaan door in de activiteit ‘Opstellen werkprogramma duurzame verhardingen’ intensief overleg te voeren met de programmamanagers van het Nationaal Platform Duurzame Wegverhardingen (NPDW). Dit overleg heeft geleid tot afspraken over waar beide organisaties in het transitiemodel actief zijn en de wijze waarop zij samenwerken. Dit alles met als doel om de transitie die de sector moet doormaken te versnellen.

Op onderdelen is de samenwerking al in 2025 gestart. Het gaat dan bijvoorbeeld over de richtlijnen Warm Mix Asfalt en hergebruik van oud asfalt (PRA) in asfaltdeklagen. Maar ook op het gebied van data en informatie (samenwerking met Programma BORius/DOOR), assetmanagement (doorontwikkeling Beheersystematiek Wegverhardingen) en het onderwerp ‘Minder asfaltmengsels’ (relatie met RAW-bestekregelgeving) werd samengewerkt. Daarnaast droeg CROW bij aan een feitelijke check op het ‘Doeboek duurzame infra’.

In 2026 krijgt de invulling van het werkprogramma verder vorm, omdat in het eerste kwartaal duidelijk wordt op welke activiteiten NPDW zich de komende jaren precies richt.

Binnen het collectieve instrumentarium voor geometrisch en constructief ontwerp van infrastructuur bestaat een verscheidenheid aan instrumenten. Om beter aan te sluiten op de verduurzaming van de infrastructuur en de renovatie- en vervangingsopgave, is inzicht nodig in de impact die de verschillende handboeken, ontwerprichtlijnen, standaarden en aanbevelingen hebben op de werkprocessen en op de verduurzamingsopgave. 

CROW heeft alle publicaties van het CROW-CUR portfolio beoordeeld op actualiteit en relevantie voor maatschappelijke opgaven. Het CROW-CUR portfolio bestaat uit aanbevelingen, richtlijnen, rapporten, handboeken en overige publicaties, zoals kennispapers. Deze publicaties bevatten decennia aan onmisbare en breed gedragen kennis over civiele techniek, betonbouw en -technologie, geotechniek en waterbouw. De sector verwacht van CROW dat zij dit collectieve kennisinstrumentarium, met toonaangevende status, actueel houdt. Niet in de laatste plaats vanuit de behoefte aan verduurzaming.

De volgende toegezegde activiteiten zijn uitgevoerd:

• Bestaande, gefragmenteerde lijsten van circa 350 publicaties zijn samengevoegd tot één totaaloverzicht. Vanuit zowel opdrachtnemers- als opdrachtgeversperspectief is de technisch inhoudelijke kennis en ervaring beoordeeld. Alle aanbevelingen, richtlijnen, rapporten, handboeken en overige publicaties zijn voorzien van een voorlopige beoordeling op actualiteit en maatschappelijke relevantie. Dit is gedaan op basis van door CROW opgestelde beoordelingscriteria.
• De beoordeling op actualiteit gaf inzicht in de vraag of de publicaties (nog) bruikbare kennis bieden, in lijn met de huidige praktijkinzichten en de geldende regelgeving. De actuele publicaties kunnen volop worden gebruikt in tender-, ontwerp- en realisatiefasen van bouwprojecten. De beoordeling op maatschappelijke relevantie gaf inzicht in de vraag of de publicaties (wel of geen) kennis bieden over onderwerpen die een directe relatie hebben met impact op constructieve veiligheid, milieu en/of klimaat, recycleerbaarheid en/of circulaire herinzetbaarheid (hergebruik), ontwerp- en/of restlevensduur.

De beoordeling is verwerkt in het totaaloverzicht en de onderbouwing is toegelicht in een separate leeswijzer (voor intern gebruik en afstemming met stakeholders). Ook is een voorstel opgesteld voor de prioritering van te herziene aanbevelingen, richtlijnen en handboeken die niet actueel, maar mogelijk nog wel relevant zijn. Daarnaast is besloten om niet actuele, mogelijk nog wel relevante rapporten en overige publicaties niet te herzien, maar te archiveren. Per publicatie is vastgelegd wat de belangrijkste aanpassing is en binnen welke termijn deze herziening moet plaatsvinden. De volgende (aanstaande) ontwikkelingen zijn daarbij meegenomen: relaties met NEN-normen, Eurocodes, overige (Europese) regelgeving, certificering, nieuwe praktijkervaring en overige relevante ontwikkelingen.

Door de omvang van dit traject was het niet haalbaar om de toets onder professionals in de sector in 2025 uit te voeren. Daardoor is er nog geen meerjarenplan- of beheerplan opgesteld. Zodra de definitieve prioritering is vastgesteld, volgt een praktisch uitvoeringsplan voor het herzien van publicaties .

In 2026 wil CROW het totaaloverzicht toetsen bij stakeholders, waaronder NEN normcommissies en de Programma Adviesraden (PAR Beton en PAR Geotechniek en Waterbouw). Na afstemming over deze toets wordt de prioritering definitief vastgesteld en brengen we de herzieningsopgaven in beeld.

De bijdrage van het KpBBI aan deze activiteiten heeft betrekking op:

• Het bundelen van de activiteiten van de twee innovatieloketten. 
• De vaste organisatiekosten (niet de kosten voor het beoordelen van innovaties; die komen voor rekening van de indiener van de innovatie). 
• Het bereiken van een grotere doelgroep en vergroten van de bekendheid door gerichte communicatie. 

Innovatieloketten voor beton en asfalt 

CROW faciliteert momenteel twee innovatieloketten om de toepassing van duurzame innovaties in de infrastructuur te versnellen: het Asfaltkwaliteitsloket en het Betoninnovatieloket. Deze loketten hebben als doel om innovatieve producten op het gebied van asfalt en beton sneller en betrouwbaarder naar de markt te brengen. CROW zet de KpBBI-subsidie in voor de vaste organisatiekosten van de loketten. Deze middelen worden nadrukkelijk niet gebruikt voor de beoordeling van innovaties zelf, maar voor de inrichting en continuïteit van de loketten en voor het vergroten van de zichtbaarheid en het bereik via gerichte communicatie. Dit omvat onder andere de coördinatie van het validatieproces, het beheer van de websites en de communicatie met de sector,  onder meer via de nieuwsbrief Civiele Techniek en LinkedIn.

De resultaten van de beoordelingen worden actief gedeeld via de website van CROW, zodat deze beschikbaar zijn voor opdrachtgevers en andere stakeholders in de sector. Daarnaast worden communicatiekanalen zoals nieuwsbrieven, LinkedIn en de website ingezet om de uitkomsten breed onder de aandacht te brengen. Ook wordt aandacht besteed aan de resultaten tijdens relevante evenementen en netwerken, zonder dat hiervoor aparte bijeenkomsten worden georganiseerd.

Betoninnovatieloket

CROW vervult binnen het Betoninnovatieloket een faciliterende rol. Daarnaast ondersteunt CROW de voorzitter van de Programma Adviesraad. Deze raad is paritair samengesteld.

Het Betoninnovatieloket is sinds het voorjaar van 2021 operationeel. In de beginperiode bleef het aantal ingediende innovaties dat voldeed aan de gestelde criteria (zoals beschreven in paragraaf 5) beperkt, waardoor er aanvankelijk geen validaties konden worden afgegeven. In de tweede helft van 2022 heeft de Programma Adviesraad daarom een heroriëntatie uitgevoerd en zijn acties ingezet om de bekendheid en het gebruik van het loket te vergroten.

Deze inspanningen hebben in de periode 2023 tot en met 2025 geleid tot drie succesvol afgeronde validaties binnen het Betoninnovatieloket. Het betrof innovaties op het gebied van geopolymeerbetonmengsels op TRL 6-niveau, toegepast in onder andere woningbouw en civiele kunstwerken, zoals een vispassage.
Voor 2026 staan er inmiddels drie nieuwe validaties op de planning. Het streven blijft om jaarlijks minimaal vijf validaties uit te voeren.

Asfaltkwaliteitsloket

Het Asfaltkwaliteitsloket is binnen het Programma Asfalt-Impuls (2018-2022) gecreëerd en doorontwikkeld. In de beginperiode bleef het aantal ingediende en doorlopen innovaties beperkt. Vanaf 2022 groeide het aantal aanvragen. In 2023 en 2024 was er een dip in het aantal aanvragen, waarschijnlijk  omdat aanvragers afwachtten tijdens de ontwikkeling van de CROW Richtlijn WMA. Dit is niet direct zichtbaar in het onderstaande overzicht van voltooide validaties, omdat trajecten regelmatig over de jaargrens doorlopen.

Voltooide validatietrajecten:

• 2019 – 3
• 2020 – 3
• 2021 – 4
• 2022 – 2
• 2023 – 6
• 2024 – 7
• 2025 – 7

Voor 2026 bevinden circa 10 trajecten zich in het aanvraagstadium. CROW richt zich in 2026, naast de begeleiding, vooral op procesverbetering aan de voor- en achterkant. Aan de voorkant door het proces richting aanvragers eenduidiger in te richten, en aan de achterkant door betere handvatten en communicatie richting opdrachtgevers, wegbeheerders en bestekschrijvers. Doel is om de bekendheid en het gebruik van de gevalideerde producten te stimuleren.

In 2026 willen we de website gericht verbeteren op de volgende punten:

• De positionering binnen de website van CROW optimaliseren.
• De website gebruiksvriendelijker inrichten:
  • geslaagde validaties sneller toevoegen;
  • relevante informatie voor opdrachtgevers toevoegen;
  • beter filteren op relevante criteria.

Nationaal Innovatieloket

Om innovaties te valideren zijn voor asfalt en beton nu al het Asfaltkwaliteitsloket (sinds 2018) en het Betoninnovatieloket (sinds 2021) actief. Beide worden door CROW gefaciliteerd. Rijkswaterstaat heeft daarnaast een Innovatie Test Centrum (ITC), waar eveneens innovaties worden gevalideerd. Om regie te voeren op de transitie naar duurzame infrastructuur heeft CROW de behoefte aan één centraal innovatieloket getoetst bij opdrachtgevers (Ministerie IenW, Rijkswaterstaat en provincies).

Eind 2023 stemden zij in met het toewerken naar een inrichtingsvoorstel voor één nationaal innovatieloket. Ook spraken zij af om aanvullend onderzoek te doen naar een mogelijke integratie van het Innovatie Test Centrum (ITC) en naar de wensen en behoeften om ook andere materiaalstromen (staal, hout, kunststof en biobased) te valideren.

Dit heeft geresulteerd in een inrichtingsvoorstel (Notitie Inrichtingsvoorstel Innovatieloket; maart 2025). In de periode tot en met augustus 2025 hebben we met een brede vertegenwoordiging uit de asfalt- en de betonsector gesproken over dit inrichtingsvoorstel. Daarbij hebben we een overzicht opgehaald van knelpunten in de huidige werkwijze, maar ook diverse waardevolle oplossingsrichtingen.

Een overzicht van knelpunten en oplossingsrichtingen hebben we besproken met de betonsector en met de beoogde financiers. Ook is er een ‘projectplan’ (Voorstel financiering Nationaal Innovatie Loket; augustus 2025) gemaakt en besproken met de beoogde financiers (Ministerie IenW: Nationale KCI gelden).

Het programma Aanpak Duurzaam GWW is na het aflopen van het manifest beëindigd. Veel partijen – waaronder provincies, gemeenten en waterschappen – passen de aanpak toe in hun projecten en aanbestedingen. Vanuit het programma Aanpak Duurzaam GWW heeft CROW de afgelopen jaren samen met partners gewerkt aan een uniform aanbod. Hiervoor zijn meerdere tools ontwikkeld en is praktische kennis beschikbaar gesteld en gedeeld.

Ambitieweb

Het Ambitieweb is als onderdeel van de aanpak een hulpmiddel om duurzaamheidsambities gestructureerd vast te leggen en te volgen binnen projecten in de gww-sector. Het wordt gebruikt in de plan- of ontwerpfase om te bepalen welke duurzaamheidsthema’s focus krijgen en welk ambitieniveau daarbij past. De gekozen ambitieniveaus vormen een praktisch uitgangspunt voor duurzaamheidscriteria in bestekken, aanbestedingen en uitvoeringsplannen. Het web visualiseert twaalf duurzaamheidsthema’s en helpt ambities te verankeren van beleid tot uitvoering.

In 2025 is het Ambitieweb geactualiseerd in samenwerking met Het Nieuwe Normaal (HNN). De update brengt de ambitieniveaus en indicatoren in lijn met de terminologie van HNN en de landelijke afspraken over klimaatneutrale en circulaire infrastructuur (KCI).

Klimaatdashboard

Er is een uniform Klimaatdashboard in concept ontwikkeld als beoogd instrument in de Aanpak Duurzaam GWW. Een tool waarmee je duidelijk kunt maken wat de Aanpak Duurzaam GWW oplevert en hoe asseteigenaren ervoor staan op het gebied van duurzaamheid bij aanleg, onderhoud en vernieuwing van hun gww-areaal. Het is helaas niet gelukt om draagvlak te krijgen bij de doelgroep voor het dashboard. Vooral de complexiteit van het proces en het zelf organiseren van de dataverzameling sloten niet aan bij de beschikbare kennis en capaciteit.

Instrumentarium verduurzaming

De resultaten van Duurzaam GWW hebben na de afronding een vaste plaats gekregen op de website van CROW www.duurzame-infra.nl. Deze informatie wordt in opdracht van de Rijksoverheid, KpBBI en de Unie van Waterschappen door CROW beheerd. Daarmee blijft de kennis beschikbaar voor iedereen die betrokken is bij de voorbereiding en uitvoering van gww-projecten: beleidsmakers, projectleiders, ontwerpers, inkopers en uitvoerders bij overheden, ingenieursbureaus en aannemers.

Doelen

Met het thema Slimme infrastructuur draagt KpBBI in 2025 bij aan: 

• Het betrekken van het vakgebied beheer en bouw bij de collectieve kennisagenda en
  -infrastructuur van Smart Mobilty, specifiek voor het deelonderwerp toekomstige infrastructuur. 
• Het beter aansluiten van het vakgebied beheer en bouw op de collectieve kennisontwikkeling binnen Smart Mobility, met focus op kennisvragen over de toekomstige fysieke inrichting en het beheer van infrastructuur. 
• Het opstellen van een kennisagenda Smart Mobility voor het onderwerp: toekomstige inrichting en beheer van infrastructuur. 
• Het beschikbaar houden en verspreiden van kennis en standaarden over Smart Mobility (slimme infrastructuur), en inzicht krijgen in de wijze waarop deze kennis wordt ontsloten. 

Kennisagenda Toekomstige infrastructuur 

Vraagarticulatie toekomstige infrastructuur

De samenhang tussen fysieke infrastructuur, digitale systemen, data, gedrag en regelgeving vraagt om een integrale benadering. Tegelijkertijd worstelen beheerders met de stap van pilots naar structurele toepassing en beheer, en met de vraag hoe zij tijdig kunnen voorsorteren op autonome mobiliteit, datagedreven assetbeheer en veranderende Europese kaders.

Om dit beter te begrijpen heeft CROW overleg gevoerd met onder andere de provincies Zeeland, Noord-Brabant en Utrecht. Daaruit blijkt een duidelijke behoefte aan praktische, onafhankelijk ontwikkelde en breed gedragen kennis die helpt bij tactische en operationele keuzes, programmering, opschaling en het duurzaam in beheer nemen van systemen en diensten. Daarbij gaat het niet alleen om techniek, maar nadrukkelijk ook om organisatie, menselijk gedrag, competenties en governance.

De uitkomsten zijn verwerkt in een memo en bieden input voor het CROW- themaplan Smart Mobility, voor de interne en externe afstemming met het werkveld. De opgehaalde kennisvragen hebben betrekking op toepassingen van slimme infrastructuur, onder andere op:

• Strategie en samenhang binnen beheer-, bouw- en vervangingsprogrammering.
• De stap van innovatie naar regulier beheer.
• Assetbeheer en digitalisering.
• Mens, gedrag en organisatie (zowel verkeersbeïnvloeding als binnen de werkorganisatie).
• Beleid, governance en markt.
• Vereenvoudiging en toekomstbestendigheid.

Incident management

Specifiek in de vraagarticulatie is ingezoomd op het onderwerp incident management. Het belang van een goede afhandeling van incidenten is niet kleiner, maar juist groter geworden, ook doordat steeds meer werkzaamheden op of langs de weg plaatsvinden. Vanuit de sector kwam daarom de vraag om te inventariseren of de huidige kennis toereikend is.

Voor dit doel is het Handboek Incident Management geanalyseerd. Deze inhoudelijke inventarisatie is in 2025 afgerond, na diverse interne en externe sessies. Er ligt nu een notitie met de gewenste updates en actualisering, maar door de beperkte input vanuit de sector is er nog onvoldoende feedback ontvangen. In 2026 ronden we de actualisering van het handboek af door de sector actiever te betrekken en de benodigde feedback alsnog op te halen.

Doelen

Met het thema Assetmanagement draagt KpBBI in 2025 bij aan: 

• Het versterken van de rol als verbindende kennisorganisatie op het gebied van de praktische toepassing van assetmanagement binnen de fysieke leefomgeving, en binnen de scope van KpBBI in het bijzonder. 
• Het stimuleren van het juiste gebruik van de principes van assetmanagement in de dagelijkse werkprocessen, onder andere via introductie- en voorlichtingsactiviteiten binnen de scope van KpBBI. 
• Een goede inbedding van assetmanagement binnen de sector door het juiste gebruik van de Gereedschapskist Implementatie Assetmanagement. 
• Het vergroten van datagedreven assetmanagement, door kennis te delen en de toegevoegde waarde van nieuwe datastromen, -inwinningstechnieken en algoritmen binnen werkprocessen van assetmanagement te ontdekken.

Activiteiten

CROW Essit 

CROW Essit brengt alle professionals samen die in de praktijk bezig zijn met assetmanagement bij overheden en hun private samenwerkingspartners. Het netwerk richt zich op de verbinding van de inhoudelijke maatschappelijke opgaven met het procesmatig realiseren en beheren via de principes van assetmanagement, gebaseerd op het iAMPro-model voor assetmanagement. De combinatie van collectieve kennis en de inbreng van eigen ervaringen maakt dit netwerk van 125 partners uniek.

De resultaten in 2025:

Kennisvragen ophalen

Via actieve betrokkenheid van partners, Programma Adviesraad en iAMPro-ambassadeurs zijn collectieve kennisvragen opgehaald en omgezet in concrete acties. Uitgevoerde activiteiten zijn:

• Twee reguliere bijeenkomsten met de Programma Adviesraad en één strategische sessie.
• Het projectplan Essit 2025 en het Themaplan assetmanagement zijn besproken in de Programma Adviesraad, waarbij is bevestigd dat de juiste inhoudelijke prioriteiten worden gesteld.
• Op 17 september 2025 adviseerde de raad in een strategische sessie over positionering en koers van Essit voor de komende jaren, vanuit de behoefte van de professionals.

Met deze activiteiten speelt CROW Essit in op actuele collectieve kennisvragen. Uitgevoerde activiteiten zijn:

• Ontwikkeling van algemeen toepasbare templates voor een SAMP en AMP. Deze zijn samen met werkgroepen uit de sector opgesteld en helpen bij de toepassing van assetmanagement. De templates zijn in november 2025 overhandigd aan de voorzitter van de Programma Adviesraad.
• Twee bijeenkomsten met de iAMPro-ambassadeurs, die fungeren als vooruitgeschoven post in de sector om trends, marktontwikkelingen en kennisvragen te signaleren.
• Kennisvragen ophalen, ook via bijeenkomsten, online interactie en aanwezigheid op onder meer NCBOR en de Vakbeurs Openbare Ruimte.
• Binnen CROW is mede op aangeven van Essit een pilot voorbereid om kennisvragen structureel en uniform te registreren, gekoppeld aan een onderzoeksdatabase (gaat van start in 2026). CROW Essit draagt hieraan actief bij voor een betere koppeling tussen kennisvraag, -ontwikkeling, -aanbod en -gebruik.

Kennisgebruik

De kennisbibliotheek is actueel gehouden en uitgebreid, met focus op basiskennis assetmanagement en praktische toepassingen. Concrete activiteiten:

• De ontwikkelde SAMP- en AMP-templates zijn opgenomen in de kennisbibliotheek en breed gecommuniceerd, onder meer tijdens het ‘Assetmanagementbuffet’.
• De website Essit.nl fungeert als centraal platform met nieuws, een agenda, de kennisbibliotheek en praktijkvoorbeelden. CROW verzorgt de content, de vormgeving en het beheer in samenwerking met netwerkpartners, de Programma Adviesraad en ambassadeurs.
• Het netwerkteam beantwoordt rechtstreeks vragen uit de sector en verbindt partijen met elkaar (vraag en aanbod van kennis).
• In totaal zijn 22 praktijkvoorbeelden/artikelen gepubliceerd op Essit.nl, waaronder 4 uitgebreide interviews over actuele onderwerpen.
• De nieuwsbrief CROW Essit met praktijkvoorbeelden en actueel nieuws verscheen 11 keer.
• In de fysieke en digitale bijeenkomsten besteedt CROW Essit aandacht aan het juiste gebruik van kennis.

Kennisinfrastructuur

Van de bijdrage vanuit KpBBI organiseert CROW Essit vrij toegankelijke online en fysieke bijeenkomsten rond collectieve opgaven. Zij introduceert generieke kennis en doet actief aan relatiebeheer. De bijeenkomsten (minimaal 3) zijn toegankelijk voor alle professionals in de sector (soms betaalde toegang voor niet-partners). Concrete activiteiten:

• 5 webinars rond het thema ‘Beheerder van de toekomst’
• 1 webinar over hittestress
• 1 bijeenkomst over de principes van assetmanagement
• 1 bijeenkomst in samenwerking met de waterschappen
• Het relatiebeheer met het onderwijs en kennisinstellingen is versterkt. Er zijn oriënterende gesprekken gevoerd met: hbo-opleidingen (Hogeschool Rotterdam, Hogeschool Utrecht, Saxion Deventer), Stichting MPS, Platform ISOR en andere kennisinstellingen. Deze gesprekken zijn omgezet in acties voor 2026 en verder.
• Een dedicated netwerkteam binnen CROW bewaakt de programmering, uitvoering, financiering en communicatie, en ondersteunt de Programma Adviesraad.
• Het netwerk is in 2025 licht gegroeid met nieuwe partners: gemeenten Hengelo, Barendrecht en Utrecht, Alliander, Pontifexx en Bel combinatie. 

Samen vormen deze activiteiten een stevig en groeiend netwerk waarin kennisvragen, kennisontwikkeling en kennisgebruik effectief met elkaar zijn verbonden.

KpBBI draagt bij aan deze collectieve opgaven via het meerjarig Programma DOOR (Dataharmonisatie Objecten in de Openbare Ruimte), voorheen BORius. Het Programma DOOR focust zich op 3 werksporen (programmalijnen):

• Werkspoor 1 – Logische informatiestructuur
• Werkspoor 2 – Uitwisselen data
• Werkspoor 3 – Samenhang, adoptie en beheer

Doelen

Met het thema Data en digitalisering draagt KpBBI in 2025 bij aan: 

• Het harmoniseren en ordenen van datastandaarden binnen de renovatie- en vervangingsopgave, met specifieke aandacht voor standaarden van de assettypen civiele kunstwerken en wegen. 
• Het verbeteren van de aansluiting van beheer en bouw van infrastructuur op de gehele digitalisering en uitwisseling van data en gegevens binnen de werkprocessen van professionals in de fysieke leefomgeving (openbare ruimte en infrastructuur). 

Activiteiten

Programma DOOR (voorheen BORius) 

In 2025 richtte het Programma Dataharmonisatie Objecten in de Openbare Ruimte (DOOR) zich op het realiseren van dataharmonisatie in de openbare ruimte door het semantisch verbinden van bestaande objectstandaarden. De kernactiviteit bestond uit de ontwikkeling en publicatie van IMBOR 2025, waarin concrete semantische koppelingen zijn gerealiseerd tussen IMBOR en het Gemeentelijk Woordenboek Stedelijk water (GWSW). Deze activiteiten droegen direct bij aan de doelen uit het jaarprogramma 2025, met name aan het thema Logische informatiestructuur en in tweede instantie aan Data delen en Adoptie en beheer.

De belangrijkste bijdragen aan de kennisvragen waren:

• Hoe verschillende sectorale standaarden (zoals GWSW, Handboek Bomen en WegInfraNL) logisch en semantisch samen kunnen worden gebracht.
• In hoeverre deze verbindingen bijdragen aan integraal werken aan maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie en circulair beheer.
• Welke randvoorwaarden nodig zijn voor adoptie en praktijktoepassing bij gemeenten, provincies en softwareleveranciers.

In 2025 zijn aanzienlijke inhoudelijke en organisatorische inspanningen geleverd. Deze hebben geleid tot zowel concrete producten als procesmatige resultaten.

De belangrijkste resultaten zijn:

• De publicatie van de nieuwe versie van IMBOR 2025, met werkende semantische koppelingen naar GWSW en integratie van het Handboek Bomen.
• Het starten van de semantische koppelingen met WegInfraNL en NLCS (Nederlandse CAD standaard)
• De oplevering van een eerste versie van de ontologie voor dynamische gegevens (conditie, inspectie en onderhoud).
• Het verder operationaliseren van structureel beheer volgens de BOMOS‑standaard.
• De kennisverspreiding via webinars, opleidingen en cursussen, waarmee ruim 140 deelnemers zijn bereikt.

Een beperkt aantal activiteiten uit het jaarplan 2025 is niet of slechts gedeeltelijk uitgevoerd. Dit betreft met name de praktijkbeproeving van standaarden via use cases binnen het werkspoor Data delen. Hoewel deze use cases expliciet waren voorzien als essentieel onderdeel van het programma, zijn zij door capaciteitsproblemen bij deelnemende organisaties niet volledig gerealiseerd.

Concreet gaat het om:

• Het door capaciteitsgebrek bij de gemeente Nijmegen uitblijven van een volledige praktijkbeproeving van de use case Nijmegen voor het revisieproces van rioleringen. Het beschikbare budget is omgezet ten behoeve van een project om het proces van revisiegegevens voor rioleringen en de daarbij uitgewisselde data te documenteren.
• Het pas later kunnen starten en daardoor gedeeltelijk uitvoeren van de use case Provincie Noord Holland WegInfraNL.

Gebruik en effecten

Het Programma DOOR kent een toenemende betrokkenheid van gemeenten, provincies en softwareleveranciers. Het lopende gebruikersonderzoek dat eind 2025 is gestart, is een belangrijk instrument om deze impact in 2026 beter te onderbouwen én te vertalen naar een gericht adoptieplan.
Het gebruik van IMBOR groeit gestaag in de sector. Hoewel we nog betere cijfers uit het geplande gebruikersonderzoek verwachten, laat onze huidige schatting het volgende zien:

Gegevenswoordenboek Civiele Kunstwerken (nieuw) 

Voor het assetmanagement van civiele kunstwerken is de juiste assetinformatie nodig om goed inzicht te krijgen in de staat van het areaal, en om de juiste afwegingen te kunnen maken. 

In 2025 is een verkenning gestart naar de kennisbehoefte aan een gegevenswoordenboek voor kunstwerken en naar de benodigde inhoudelijke kennisontwikkeling. Als resultaat is een voorstel opgeleverd voor de manier waarop, op basis van de geïnventariseerde kennisvragen, collectief kan worden gewerkt aan datagedreven beheer van kunstwerken. Hieruit zijn twee vervolgactiviteiten voortgekomen: het ontwikkelen van een Gegevenswoordenboek Civiele Kunstwerken (KpBBI Jaarprogramma 2026) en een areaalbenadering voor constructieve veiligheid (opgenomen in de aanvraag Groeifonds toekomstbestendige leefomgeving).

Doelen

Met het thema Partnerschap bouwproces draagt KpBBI in 2025 bij aan:

• Standaarden en praktisch instrumentarium voor het UAV-GC regime. Dit is ingevuld met het programma GC-Toolkit en de verkenning ‘contractwijze meerjarig onderhoud’.

Activiteiten

Toolkit Geïntegreerde Contracten
(GC-toolkit)

Binnen het programma GC-Toolkit zijn de volgende activiteiten uitgevoerd:

1. Meer dan 200 begrippen, waar verschillende mogelijke interpretaties voor bestaan, zijn gedefinieerd en opgenomen in de CROW Thesaurus.
2. Samen met vertegenwoordigers vanuit Rijkswaterstaat, provincies en brancheorganisaties heeft CROW de handen ineengeslagen om te komen tot een uniforme richtlijn die definieert wat onderdeel is van een Voorlopig Ontwerp (VO), Definitief Ontwerp (DO) en Uitvoeringsontwerp (UO). Deze richtlijn zorgt ervoor dat opdrachtgevers, aannemers en ingenieursbureaus dezelfde verwachtingen hebben, met als resultaat een heldere scope, lagere faalkosten en een betere samenwerking. Het proces is in 2025 nog niet afgerond en wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 bij de achterban ter review aangeboden.
3. De eisensets wegen, kunstwerken, VRI en duurzaamheid van het PCB zijn geactualiseerd om deze geschikt te maken voor paritair gebruik.
4. De GC-gids – een startpagina voor informatie over projecten op basis van UAV-GC projecten– is voorbereid. De publicatie is afhankelijk van de mogelijkheden van de website van CROW en daarom wordt deze publicatie pas verwacht in het tweede kwartaal van 2026.
5. Samen met de sector is op 4 november 2025 een vakmiddag Aanbesteden & Geïntegreerd Contracteren georganiseerd met meer dan 90 deelnemers. Aan de hand van verschillende thema’s zijn manieren en tools verkend om aanbestedingsprocedures efficiënter te maken en de samenwerking te verbeteren.

Contractwerkwijze meerjarig onderhoud

In 2025 is een verkenning uitgevoerd naar de invulling en behoeftes binnen het contracteren van meerjarig onderhoud. Op basis hiervan zijn de volgende onderwerpen als behoefte binnen de sector benoemd:

1. Onderhoud aan kunstwerken op basis van de RAW. Dit wordt beschouwd als onderdeel van de actualisatie van de RAW.
2. Seriematig aanbesteden op basis van de UAV-GC. Dit wordt momenteel door de Bouwcampus opgepakt
3. Een paritaire versie van de UAV-GC geschikt voor onderhoudswerkzaamheden.
4. Standaardisatie binnen prestatiecontracten op basis van de UAV-GC.

Voor de aspecten 3 en 4 wordt momenteel in samenspraak met de sector overwogen of het praktisch haalbaar en/of wenselijk is om hiervoor een project op te starten.

Nederland staat voor grote uitdagingen, zoals verouderde infrastructuur, klimaatverandering, capaciteitstekorten en de noodzaak tot verduurzaming. KpBBI speelt hier namens de provincies op in door professionals in publieke en private sectoren te voorzien van praktische richtlijnen, handreikingen en innovatieve oplossingen. Het programma werkt samen met overheden, kennisinstellingen en marktpartijen om kennis vrij beschikbaar te maken en innovaties te versnellen.

KpBBI richt zich op acht centrale thema’s, variërend van verkeersveiligheid en klimaatneutrale infrastructuur tot digitalisering en partnerschap in het bouwproces. Het programma is opgericht om een uniforme en onafhankelijke kennisbasis te bieden, waarmee opdrachtgevers, opdrachtnemers en adviseurs betere keuzes kunnen maken.

De strategie voor 2024-2027 en de jaarprogramma’s geven inzicht in de ambities en concrete activiteiten. Het jaarverslag 2025 laat zien wat al is bereikt en vormt de basis voor de verdere ontwikkeling in 2026.

Meer weten?

• Bekijk de KpBBI-programmapagina
• Download het strategiedocument 2024-2027
• Bekijk het KpBBI Jaarverslag 2024
• Neem contact op met Simon Buwalda